Η ελληνική περιφέρεια βρίσκεται ξανά στο ίδιο έργο θεατές. Με την αντιπυρική περίοδο να βρίσκεται στην πιο κρίσιμη καμπή της, οι αγρότες και οι ελαιοπαραγωγοί της χώρας ζουν υπό καθεστώς μόνιμου άγχους. Από τη μία πλευρά, έρχονται αντιμέτωποι με ένα πρωτοφανές κύμα αυστηρότητας, ψηφιακών δηλώσεων και εξοντωτικών προστίμων για τον καθαρισμό των εκτάσεών τους. Από την άλλη, γίνονται μάρτυρες μιας προκλητικής ολιγωρίας: δημόσιοι χώροι, ρέματα και κυρίως τα επαρχιακά κοιμητήρια παραμένουν θαμμένα στα ξερά χόρτα, έτοιμα να λαμπαδιάσουν με την πρώτη σπίθα.
Για τους ανθρώπους του μόχθου στην ύπαιθρο, η κατάσταση αυτή ξεπερνά τα όρια της γραφειοκρατίας· αγγίζει τα όρια του παραλόγου. Ο αγροτικός κόσμος καλείται να πληρώσει το μάρμαρο για κάθε τετραγωνικό μέτρο που θεωρείται «ακαθάριστο», την ίδια ώρα που ο κρατικός μηχανισμός αδυνατεί να μαζέψει τα του οίκου του, δημιουργώντας συνθήκες απόλυτου κινδύνου δίπλα σε περιουσίες και καλλιέργειες.
Ελαιώνες και αγροτικές εκτάσεις: Γιατί ο καθαρισμός είναι ζήτημα επιβίωσης
Στην ελληνική ύπαιθρο, η γη δεν είναι απλώς ακίνητη περιουσία· είναι η ίδια η πηγή εισοδήματος για χιλιάδες οικογένειες. Ειδικά στους ελαιώνες, που αποτελούν τον βασικό πνεύμονα της αγροτικής μας οικονομίας, ο καθαρισμός των δέντρων και του εδάφους από την υποβλάστηση δεν είναι μια τυπική υποχρέωση, αλλά μια βαθιά ανάγκη προστασίας των κόπων μιας ζωής.
Οι ειδικοί της Πυροσβεστικής και οι γεωπόνοι είναι κατηγορηματικοί για τους λόγους που επιβάλλουν τον άμεσο καθαρισμό των αγροτικών εκτάσεων:
- Η «τροφή» της φωτιάς: Τα ξερά χόρτα, οι αποξηραμένες «κόρες» και τα υπολείμματα από τα κλαδέματα του χειμώνα λειτουργούν ως ιδανική καύσιμη ύλη. Μια φωτιά που ξεκινά σε ένα απεριποίητο χωράφι αναπτύσσει αμέσως τεράστιο θερμικό φορτίο.
- Το φαινόμενο της «σκάλας» στους ελαιώνες: Όταν τα ξερά χόρτα κάτω από τις ελιές δεν έχουν απομακρυνθεί, η έρπουσα φωτιά βρίσκει διέοδο να ανέβει στα χαμηλά κλαδιά των δέντρων. Από τη στιγμή που η πυρκαγιά θα φτάσει στην κόμη της ελιάς, η καταστροφή του δέντρου είναι ολοκληρωτική και η κατάσβεση καθίσταται σχεδόν αδύνατη.
- Η ταχύτητα μετάδοσης στην ύπαιθρο: Οι αγροτικές περιοχές είναι εκτεθειμένες στους ισχυρούς ανέμους. Ένα καθαρισμένο κτήμα λειτουργεί ως ζώνη ανάσχεσης (firebreak), αναγκάζοντας τη φωτιά να επιβραδύνει και δίνοντας τον απαραίτητο χρόνο στις επίγειες δυνάμεις να επέμβουν.
- Η ασφάλεια των αγροτικών μηχανημάτων: Πολλές πυρκαγιές στην επαρχία ξεκινούν άθελα από τους ίδιους τους παραγωγούς, λόγω σπινθήρων από τρακτέρ, καταστροφείς ή χορτοκοπτικά. Αν το έδαφος είναι καθαρό, ο κίνδυνος να πάρει διαστάσεις ένα τέτοιο μικροατύχημα ελαχιστοποιείται.
Η «δαμόκλειος σπάθη» των προστίμων πάνω από τους παραγωγούς
Φέτος, η πίεση προς τους πολίτες έχει χτυπήσει κόκκινο. Το νέο θεσμικό πλαίσιο προβλέπει τη λειτουργία της ψηφιακής πλατφόρμας, όπου κάθε ιδιοκτήτης υποχρεούται να υποβάλει υπεύθυνη δήλωση καθαρισμού. Για τον αγρότη της περιφέρειας, που συχνά δεν έχει εξοικείωση με τα ψηφιακά εργαλεία, η διαδικασία αυτή μεταφράζεται σε επιπλέον έξοδα για λογιστές ή τεχνικούς συμβούλους.
Οι ποινές για όσους παραλείψουν τη δήλωση ή τον καθαρισμό είναι εξοντωτικές. Τα πρόστιμα ξεκινούν από 1.000 ευρώ για τη μη υποβολή και κλιμακώνονται ανάλογα με τα τετραγωνικά μέτρα, αγγίζοντας ποσά που ένας μικρομεσαίος παραγωγός αδυνατεί να καλύψει. Σε μια περίοδο που το κόστος παραγωγής, τα καύσιμα και τα λιπάσματα έχουν εκτιναχθεί, η απειλή ενός τέτοιου προστίμου ισοδυναμεί με οικονομική καταστροφή.
Οι παραγωγοί τρέχουν να προλάβουν, καθαρίζοντας εξαντλητικά τις ιδιοκτησίες τους, συχνά δουλεύοντας κάτω από τον καυτό ήλιο, μόνο και μόνο για να είναι νόμιμοι και να προστατεύσουν το βιος τους.
Κοιμητήρια σε εγκατάλειψη: Οι κρατικές «πυριτιδαποθήκες» δίπλα στα χωράφια
Η μεγάλη δημοσιογραφική αλήθεια, ωστόσο, κρύβεται στην άλλη πλευρά του νομίσματος. Την ώρα που ο ελεγκτικός μηχανισμός εξαντλεί την αυστηρότητά του στον ιδιώτη, το ίδιο το Δημόσιο παρουσιάζει εικόνα πλήρους διάλυσης.
Το πιο τρανταχτό παράδειγμα στην ελληνική επαρχία είναι τα κοιμητήρια. Μια βόλτα σε οποιοδήποτε χωριό ή κωμόπολη αρκεί για να αντικρίσει κανείς εικόνες ντροπής. Νεκροταφεία «πνιγμένα» στα ξερά χόρτα, που ξεπερνούν σε ύψος το ένα μέτρο, καλύπτοντας ακόμα και τους σταυρούς των τάφων.
Η ειρωνεία είναι διπλή:
- Ηθικό ζήτημα: Πρόκειται για χώρους μνήμης και σεβασμού που αφήνονται στην τύχη τους, προσβάλλοντας τους κατοίκους των τοπικών κοινωνιών.
- Ζήτημα ασφάλειας: Τα κοιμητήρια αποτελούν μόνιμες εστίες κινδύνου, καθώς η χρήση καντηλιών και κεριών, σε συνδυασμό με τα ξερά χόρτα, δημιουργεί τις τέλειες συνθήκες για την εκδήλωση πυρκαγιάς.
Πολλοί ελαιώνες και καλλιέργειες συνορεύουν απευθείας με αυτά τα δημοτικά νεκροταφεία. Οι αγρότες καθαρίζουν τα κτήματά τους μέχρι το τελευταίο εκατοστό της περίφραξης, αλλά γνωρίζουν καλά ότι αν πέσει μια σπίθα μέσα στο ακαθάριστο κοιμητήριο, η φωτιά θα περάσει μέσα στις ελιές τους σε δευτερόλεπτα. Οι δήμοι, από την πλευρά τους, προτάσσουν μόνιμα τη δικαιολογία της υποστελέχωσης και της έλλειψης κονδυλίων, μεταθέτοντας την ευθύνη από τον έναν αρμόδιο στον άλλο.
Δύο μέτρα και δύο σταθμά: Η απαίτηση για ισονομία
Το ρεπορτάζ αναδεικνύει μια βαθιά κοινωνική αδικία. Δεν μπορεί το κράτος να λειτουργεί αποκλειστικά ως τιμωρός και εισπράκτορας, όταν το ίδιο αποτυγχάνει παταγωδώς στα βασικά του καθήκοντα. Η προστασία της υπαίθρου από τις καταστροφικές πυρκαγιές είναι μια συλλογική προσπάθεια που απαιτεί τη συνεργασία όλων των πλευρών.
Οι αγρότες και οι κάτοικοι της περιφέρειας αποδεικνύουν καθημερινά την υπευθυνότητά τους, προστατεύοντας τη γη που τους τρέφει. Απαιτούν όμως, αν μη τι άλλο, ισονομία. Οι δήμοι οφείλουν να βγουν άμεσα από τη θερινή τους ραστώνη, να στείλουν συνεργεία στα κοιμητήρια, στις άκρες των επαρχιακών δρόμων και στα δημόσια οικόπεδα, και να καθαρίσουν τις δικές τους «βόμβες» πριν να είναι πολύ αργά. Η κλιματική κρίση δεν περιμένει τις δημόσιες υπηρεσίες να ξυπνήσουν.
Αν βρήκατε το άρθρο χρήσιμο, θα βρείτε και άλλα στο site μας!