Ξέρετε εκείνη τη στιγμή που ανακαλύπτετε ότι κάτι που πιστεύατε ότι γνωρίζετε όλη σας τη ζωή είναι εντελώς λάθος; Ότι πίσω από τη γλυκιά εικόνα των μελισσών που παράγουν μέλι κρύβεται μια σκοτεινή, σχεδόν βασιλοκτόνα αλήθεια; Καλωσήρθατε στον μυστηριώδη κόσμο της μελισσοκομίας, όπου η φύση αποκαλύπτει τις πιο ανατριχιαστικές της πτυχές.
Η Βασίλισσα Δεν Είναι Πάντα Βασίλισσα
Κοιτάξτε, όλοι ξέραμε ότι η βασίλισσα μέλισσα είναι το κέντρο της κοινωνίας του μελισσιού. Είναι αυτή που γεννά όλα τα αυγά, αυτή που κρατά την αποικία ενωμένη με τις φερομόνες της, αυτή που… περιμένετε. Τι συμβαίνει όταν η βασίλισσα δεν είναι αρκετά καλή;
Η απάντηση θα σας σοκάρει. Οι εργάτριες μέλισσες – αυτά τα φαινομενικά ταπεινά πλάσματα που νομίζαμε ότι απλώς υπηρετούν τυφλά – έχουν μια σκοτεινή πλευρά. Έχουν πρότυπα. Έχουν προσδοκίες. Και όταν η βασίλισσά τους δεν τα πληροί; Λοιπόν, ας πούμε ότι η δημοκρατία παίρνει μια πολύ παράξενη μορφή μέσα στην κυψέλη.
Φανταστείτε να ζείτε σε έναν κόσμο όπου η ατέλειά σας θα μπορούσε να σας κοστίσει τη ζωή. Όχι σε μεταφορικό επίπεδο – πραγματικά. Μια βασίλισσα που έχει χάσει ένα πόδι, ένα πόδι που δεν είναι καν το πρόσθιο (αυτό που χρησιμοποιεί για να μετρά το μέγεθος των κελιών), μπορεί να βρεθεί αντιμέτωπη με την πιο σιωπηλή και πιο τρομακτική επανάσταση.
Η Σιωπηλή Επανάσταση
Αυτό που συμβαίνει στο σκοτάδι της κυψέλης δεν είναι κάποιο βίαιο πραξικόπημα. Όχι, οι μέλισσες είναι πολύ πιο εξελιγμένες από εμάς στον τρόπο που χειρίζονται την πολιτική αλλαγή. Δεν υπάρχουν εκτελέσεις, δεν υπάρχουν δραματικές σκηνές. Αντ’ αυτού, ξεκινά μια “ήσυχη επανάσταση”.
Οι εργάτριες αρχίζουν να κατασκευάζουν νέα βασιλικά κελιά – αυτά τα χαρακτηριστικά κελιά σε σχήμα δακτυλήθρας που κρέμονται από την άκρη της κηρήθρας. Είναι σαν να ετοιμάζουν το έδαφος για μια νέα ηγέτιδα. Και η παλιά βασίλισσα; Εξακολουθεί να γεννά αυγά, εξακολουθεί να κάνει τη δουλειά της, αλλά το μήνυμα είναι σαφές: οι μέρες σου είναι μετρημένες.
Τι κάνει μια βασίλισσα “ατελή” στα μάτια των εργατριών; Ε, το πρότυπο είναι εκπληκτικά υψηλό:
- Μια βασίλισσα που της λείπει ένα πόδι (ακόμα και αν δεν είναι απαραίτητο για τη λειτουργία της)
- Μια βασίλισσα που παράγει λιγότερες φερομόνες από το κανονικό
- Μια βασίλισσα που αρχίζει να γερνά και να χάνει την αποδοτικότητά της
- Μια βασίλισσα που έχει εξαντλήσει τα αποθέματά της σε σπερματοζωάρια
Είναι σαν να ζείτε σε μια εταιρεία όπου η απόδοσή σας παρακολουθείται από χιλιάδες μάτια, κάθε μέρα, κάθε ώρα. Ένα μικρό λάθος; Ίσως σας το συγχωρέσουν. Αλλά μια σταθερή πτώση στην απόδοση; Ετοιμάζουν ήδη την αντικατάστασή σας.
Το Μυστήριο της “Βασιλικής Ουσίας”
Εδώ γίνονται τα πράγματα ακόμα πιο συναρπαστικά. Η βασίλισσα μέλισσα παράγει κάτι που ονομάζεται “βασιλική ουσία” – ένα άρωμα που μοιάζει με αρώματα που παράγεται από ειδικούς αδένες. Αυτή η ουσία είναι σαν το “άρωμα εξουσίας”. Είναι αυτή που λέει σε όλες τις εργάτριες: “Είμαι εδώ, είμαι υγιής, είμαι η βασίλισσά σας”.
Οι μέλισσες της αυλής της – ναι, υπάρχουν ειδικές μέλισσες που την υπηρετούν σαν αυλικοί – γλείφουν συνεχώς το σώμα της και μεταφέρουν αυτή τη βασιλική ουσία σε όλη την κοινωνία μέσω της τροφαλλαξίας (της ανταλλαγής τροφής μεταξύ των μελισσών).
Όταν όμως η συγκέντρωση αυτής της ουσίας μειωθεί κάτω από ένα συγκεκριμένο επίπεδο; Αυτό είναι σαν ένα συναγερμό που χτυπά σε όλη την κυψέλη. “Προσοχή! Η βασίλισσα αδυνατίζει! Ώρα για αλλαγή!”
Φανταστείτε το: χιλιάδες μέλισσες, όλες συντονισμένες, όλες ξέρουν ακριβώς την υγεία της βασίλισσας απλά από μια χημική ουσία. Είναι σαν ένα βιολογικό σύστημα παρακολούθησης που θα ζήλευε κάθε τεχνολογική εταιρεία.
Η Διαδικασία της Αντικατάστασης
Τώρα έρχεται το πραγματικά συναρπαστικό κομμάτι. Όταν οι εργάτριες αποφασίσουν ότι η βασίλισσα πρέπει να αντικατασταθεί, ξεκινούν μια εκπληκτικά περίπλοκη διαδικασία.
Πρώτον, κατασκευάζουν τα βασιλικά κελιά – όχι στην άκρη της κηρήθρας όπως όταν προετοιμάζονται για σμηνουργία, αλλά στη μέση της κηρήθρας. Αυτά ονομάζονται “αντικατάστασης βασιλικά κελιά” και είναι διαφορετικά από τα κανονικά βασιλικά κελιά.
Στη συνέχεια, επιλέγουν προνύμφες που είναι 1,5 έως 3 ημερών – το τέλειο παράθυρο όπου μια προνύμφη μπορεί ακόμα να αναπτυχθεί σε βασίλισσα. Αυτές οι προνύμφες τροφοδοτούνται αποκλειστικά με βασιλικό πολτό, την ειδική τροφή που μετατρέπει μια συνηθισμένη εργάτρια σε βασίλισσα.
Και η παλιά βασίλισσα; Συνεχίζει να ζει, να γεννά αυγά, σε πλήρη άγνοια του γεγονότος ότι το μέλλον της έχει ήδη αποφασιστεί. Είναι σχεδόν τραγικό, με έναν παράξενο τρόπο.
Το Στοιχείο του Χρόνου
Εδώ υπάρχει ένα πράγμα που με εντυπωσιάζει: οι μέλισσες δεν βιάζονται. Η ανάπτυξη μιας νέας βασίλισσας παίρνει περίπου 16 ημέρες από το αυγό μέχρι την ενήλικη μέλισσα – πολύ λιγότερο από τις 21 ημέρες που χρειάζεται μια εργάτρια. Είναι σαν να έχουν έναν επιταχυνόμενο τρόπο παραγωγής για περιπτώσεις έκτακτης ανάγκης.
Αλλά δεν περιμένουν να πεθάνει η παλιά βασίλισσα. Όχι, αυτό θα ήταν πολύ επικίνδυνο για την αποικία. Αντ’ αυτού, ετοιμάζουν την αντικατάσταση ενώ η παλιά βασίλισσα είναι ακόμα ζωντανή και υγιής (σχετικά). Είναι όπως να προσλαμβάνεις τον διάδοχό σου πριν παραιτηθείς – εκτός από το ότι δεν έχεις καμία επιλογή στο θέμα.
Μόλις η νέα βασίλισσα βγει από το κελί της, συμβαίνει κάτι εκπληκτικό: αν συναντήσει την παλιά βασίλισσα, αρχίζει μια μάχη μέχρι θανάτου. Οι βασίλισσες έχουν κεντρί και το χρησιμοποιούν χωρίς έλεος η μία εναντίον της άλλης. Και οι εργάτριες; Στέκονται και παρακολουθούν. Δεν παρεμβαίνουν. Είναι σαν ένα βασιλικό δικαστήριο όπου η φύση αποφασίζει ποια θα κερδίσει.
Αλλά συχνά – και αυτό είναι το πιο εκπληκτικό – η παλιά βασίλισσα φεύγει με ένα σμήνος πριν γεννηθεί η νέα. Οι εργάτριες την “ωθούν” έξω, σχεδόν σαν να λένε: “Ευχαριστούμε για τις υπηρεσίες σας, αλλά ήρθε η ώρα για νέα ηγεσία”.
Τι Συμβαίνει Στη Φύση vs Στην Μελισσοκομία
Τώρα, αυτό που περιγράφω συμβαίνει κυρίως σε φυσικές συνθήκες ή σε καλά διαχειριζόμενες κυψέλες. Οι μελισσοκόμοι, φυσικά, συχνά παρεμβαίνουν σε αυτή τη διαδικασία.
Πολλοί μελισσοκόμοι αντικαθιστούν τις βασίλισσες κάθε 1-2 χρόνια – πολύ πριν οι εργάτριες “αποφασίσουν” ότι είναι απαραίτητο. Γιατί; Επειδή μια νέα βασίλισσα είναι πιο παραγωγική, γεννά περισσότερα αυγά, παράγει περισσότερες φερομόνες. Από οικονομική άποψη, βγάζει νόημα.
Αλλά υπάρχει κάτι σχεδόν σκληρό σε αυτό, δεν νομίζετε; Παίρνουμε μια βασίλισσα που θα μπορούσε να ζήσει 5 χρόνια και την “συνταξιοδοτούμε” μετά από 18 μήνες, απλά επειδή η απόδοσή της έπεσε κατά 20%.
Από την άλλη πλευρά, οι μελισσοκόμοι συχνά σώζουν βασίλισσες που οι εργάτριες θα απέρριπταν. Μια βασίλισσα με ένα πόδι λιγότερο; Στη φύση, θα ήταν η αρχή του τέλους. Με ανθρώπινη φροντίδα; Μπορεί να συνεχίσει να βασιλεύει για χρόνια.
Η Επιστήμη Πίσω από την “Εκδίκηση”
Τώρα, ας μιλήσουμε για την επιστήμη. Τι πραγματικά συμβαίνει όταν οι εργάτριες “αποφασίζουν” να αντικαταστήσουν τη βασίλισσα;
Πρώτον, δεν είναι πραγματικά μια συνειδητή απόφαση όπως θα την παίρναμε εμείς. Είναι μια βιολογική αντίδραση σε χημικά σήματα. Όταν η συγκέντρωση της βασιλικής ουσίας πέσει κάτω από ένα ορισμένο επίπεδο, αυτό ενεργοποιεί μια σειρά από συμπεριφορές στις εργάτριες.
Τα κηροπλαστικά αδένια τους (οι ειδικοί αδένες που παράγουν κερί) ενεργοποιούνται. Αρχίζουν να κατασκευάζουν τα βασιλικά κελιά. Οι τροφοδότριες προνυμφών αρχίζουν να παράγουν περισσότερο βασιλικό πολτό. Όλα αυτά συμβαίνουν αυτόματα, σαν ένα προγραμματισμένο σενάριο που εκτελείται από χιλιάδες πράκτορες ταυτόχρονα.
Αλλά – και αυτό είναι το συναρπαστικό – υπάρχει μια συλλογική νοημοσύνη σε αυτό. Οι ερευνητές ανακάλυψαν ότι οι μέλισσες δεν ανταποκρίνονται όλες με τον ίδιο τρόπο στα ίδια σήματα. Κάποιες είναι πιο ευαίσθητες, κάποιες λιγότερο. Αυτή η ποικιλία επιτρέπει στην αποικία να ανταποκρίνεται με βαθμιαία τρόπο – όχι όλες ξαφνικά να παρανοήσουν, αλλά σταδιακά, καθώς όλο και περισσότερες μέλισσες αντιλαμβάνονται το πρόβλημα.
Το Ηθικό Δίλημμα
Τώρα, αν σκεφτείτε για μια στιγμή, υπάρχει κάτι βαθιά ανησυχητικό αλλά και συναρπαστικό σε αυτό το σύστημα. Από τη μια πλευρά, είναι απόλυτα μη συναισθηματικό – μια βασίλισσα αντικαθίσταται όχι επειδή κάποιος την μισεί, αλλά επειδή δεν πληροί πλέον τα πρότυπα. Είναι καθαρά λειτουργικό.
Από την άλλη, είναι ένα σύστημα που δεν αφήνει χώρο για ατέλεια, για γήρανση, για φυσική εξασθένηση. Φανταστείτε να ζείτε σε μια κοινωνία όπου η αξία σας καθορίζεται αποκλειστικά από την παραγωγικότητά σας – και όχι μόνο την παραγωγικότητα, αλλά ακόμα και την εμφάνισή σας.
Και όμως… μήπως δεν είναι έτσι ήδη πολλές κοινωνίες; Μήπως οι μέλισσες μας κρατούν έναν καθρέφτη απέναντι στις δικές μας αξίες;
Η Εξαίρεση που Επιβεβαιώνει τον Κανόνα
Υπάρχει όμως κάτι που κάνει αυτή την ιστορία ακόμα πιο περίπλοκη: δεν συμβαίνει πάντα. Μερικές φορές, μια αποικία θα ανεχθεί μια ατελή βασίλισσα για μεγάλο χρονικό διάστημα. Γιατί;
Ε, μερικές φορές το κόστος αντικατάστασης είναι πολύ υψηλό. Αν είναι αργά στη σεζόν και δεν υπάρχουν αρκετοί κηφήνες για να ζευγαρώσουν μια νέα βασίλισσα, οι εργάτριες μπορεί να αποφασίσουν να κρατήσουν την παλιά – ακόμα κι αν δεν είναι τέλεια.
Ή μερικές φορές, η “ατέλεια” δεν είναι αρκετά σοβαρή για να δικαιολογήσει την αντικατάσταση. Μια βασίλισσα με πέντε πόδια αντί για έξι μπορεί να συνεχίσει να βασιλεύει για χρόνια αν όλα τα άλλα λειτουργούν καλά.
Αυτό μας δείχνει ότι το σύστημα δεν είναι απόλυτα άκαμπτο. Υπάρχει μια ευελιξία, μια ικανότητα να ζυγίζεται το κόστος και το όφελος. Οι μέλισσες δεν είναι απλά μηχανές – είναι σύνθετοι οργανισμοί που λαμβάνουν σύνθετες αποφάσεις βασισμένες σε πολλαπλούς παράγοντες.
Μαθήματα από την Κυψέλη
Τι μπορούμε να μάθουμε από αυτή τη σκοτεινή πλευρά της κοινωνίας των μελισσών;
Πρώτον, η φύση δεν είναι πάντα γλυκιά και ωραία. Πίσω από το χρυσό μέλι και τις όμορφες λουλουδοπολυτενείες κρύβεται ένα σύστημα που είναι αμείλικτο στην αναζήτηση της αποτελεσματικότητας.
Δεύτερον, η “δημοκρατία” δεν είναι πάντα όπως τη φανταζόμαστε. Οι μέλισσες δεν ψηφίζουν, δεν συζητούν, δεν κάνουν πολιτική. Και όμως, υπάρχει μια συλλογική απόφαση που λαμβάνεται – μια που προκύπτει από χιλιάδες μικρές αποφάσεις, χιλιάδες μικρές αντιδράσεις σε χημικά σήματα.
Τρίτον, η ατέλεια έχει κόστος. Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να είμαστε τόσο σκληροί όσο οι μέλισσες – εξάλλου, εμείς είμαστε άνθρωποι με συναισθήματα, συνείδηση, ηθική. Αλλά μας υπενθυμίζει ότι στον φυσικό κόσμο, η λειτουργικότητα είναι ύψιστη σημασίας.
Το Μέλλον της Έρευνας
Η έρευνα στη συμπεριφορά των μελισσών συνεχίζεται να εξελίσσεται. Οι επιστήμονες τώρα μελετούν:
- Πώς ακριβώς αποφασίζουν οι εργάτριες ποιες προνύμφες θα γίνουν βασίλισσες
- Τι ακριβώς στη βασιλική ουσία προκαλεί την απόφαση αντικατάστασης
- Αν υπάρχουν “ειδικές” μέλισσες που ξεκινούν τη διαδικασία ή αν είναι πραγματικά μια συλλογική απόφαση
- Πώς η γενετική ποικιλότητα στην αποικία επηρεάζει αυτές τις αποφάσεις
Και υπάρχει ένα ακόμα μεγάλο ερώτημα: μήπως το σύστημα αυτό σχετίζεται με το Colony Collapse Disorder (CCD), το φαινόμενο όπου ολόκληρες αποικίες εξαφανίζονται; Μερικοί ερευνητές πιστεύουν ότι το στρες – από τα φυτοφάρμακα, από τις μετακινήσεις, από τις ασθένειες – μπορεί να διαταράξει αυτά τα λεπτά χημικά σήματα, οδηγώντας σε πρόωρες αντικαταστάσεις βασιλισσών ή σε αποικίες που δεν μπορούν να αντικαταστήσουν μια αποτυχημένη βασίλισσα.
Η Ανθρώπινη Παρέμβαση
Τώρα, εδώ γίνεται το πράγμα πραγματικά ενδιαφέρον από πρακτική άποψη. Οι μελισσοκόμοι έχουν αναπτύξει διάφορες τεχνικές για να “παρακάμψουν” αυτό το φυσικό σύστημα.
Μία από τις πιο κοινές είναι η “αντικατάσταση” – όπου ο μελισσοκόμος σκοτώνει σκόπιμα την παλιά βασίλισσα και εισάγει μια νέα. Αυτό ακούγεται σκληρό, αλλά είναι πολύ πιο ελεγχόμενο από το να αφήσεις την αποικία να το κάνει μόνη της.
Υπάρχει επίσης η τεχνική του “splitting” – όπου χωρίζεις μια ισχυρή αποικία σε δύο, δίνοντας σε καθεμία μια βασίλισσα. Αυτό εμποδίζει τη συνωστισμό που συχνά οδηγεί σε φυσική αντικατάσταση βασιλισσών.
Αλλά υπάρχει μια ηθική ερώτηση εδώ: μήπως παρεμβαίνοντας τόσο πολύ, χάνουμε κάτι; Μήπως αποδυναμώνουμε τη φυσική ικανότητα των μελισσών να διαχειρίζονται τις δικές τους αποικίες;
Το Παράδοξο της Τελειότητας
Υπάρχει μια βαθιά ειρωνεία σε όλη αυτή την ιστορία. Οι μέλισσες απαιτούν τελειότητα από τις βασίλισσές τους, αλλά η ίδια η αποικία δεν είναι ποτέ τέλεια. Πάντα υπάρχουν άρρωστες μέλισσες, τεμπέλες μέλισσες, μέλισσες που δεν κάνουν καλά τη δουλειά τους.
Γιατί λοιπόν η βασίλισσα πρέπει να είναι τέλεια;
Η απάντηση είναι απλή: επειδή η βασίλισσα είναι το μοναδικό μη-αντικαταστάσιμο άτομο στην αποικία. Μπορείς να χάσεις χιλιάδες εργάτριες και η αποικία θα επιβιώσει. Αλλά αν χάσεις τη βασίλισσα και δεν μπορείς να την αντικαταστήσεις γρήγορα; Η αποικία πεθαίνει.
Έτσι, το υψηλό πρότυπο δεν είναι πραγματικά για τελειότητα – είναι για επιβίωση. Οι εργάτριες δεν “εκδικούνται” μια ατελή βασίλισσα από κακία. Το κάνουν επειδή το μέλλον της αποικίας εξαρτάται από το να έχουν τη καλύτερη δυνατή βασίλισσα.
Ο Χορός της Ζωής και του Θανάτου
Τελικά, αυτό που συμβαίνει στο σκοτάδι της κυψέλης είναι ένας χορός ζωής και θανάτου που εξελίσσεται εδώ και εκατομμύρια χρόνια. Δεν είναι σκληρότητα – είναι επιβίωση. Δεν είναι εκδίκηση – είναι πραγματισμός.
Και ίσως, απλά ίσως, υπάρχει κάτι όμορφο σε αυτό. Ένα σύστημα όπου η αξία δεν καθορίζεται από πολιτική ή κοινωνικό status, αλλά από πραγματική ικανότητα. Όπου η αντικατάσταση δεν είναι προσωπική, αλλά λειτουργική.
Φυσικά, εμείς οι άνθρωποι έχουμε το πολυτέλεια να είμαστε περισσότερο ευγενικοί, περισσότερο συναισθηματικοί, περισσότερο ηθικοί. Μπορούμε να αξιολογούμε κάποιον για περισσότερα από την παραγωγικότητά του. Μπορούμε να δείξουμε έλεος, κατανόηση, υπομονή.
Αλλά όταν κοιτάζουμε στην κυψέλη και βλέπουμε αυτό το σκοτεινό μυστικό – αυτή τη σιωπηλή, αμείλικτη απόφαση να αντικατασταθεί μια ατελής βασίλισσα – ίσως βλέπουμε μια αλήθεια που είναι ταυτόχρονα τρομακτική και εμπνευσμένη. Η φύση δεν είναι ρομαντική. Είναι αποτελεσματική. Και σε αυτή την αποτελεσματικότητα, υπάρχει μια παράξενη ομορφιά.
Τελική Σκέψη
Την επόμενη φορά που θα δοκιμάσετε μέλι, σκεφτείτε για μια στιγμή την ιστορία πίσω από αυτό. Σκεφτείτε τη βασίλισσα που το έκανε δυνατό – και τις χιλιάδες εργάτριες που την παρακολουθούν, την κρίνουν, την αξιολογούν κάθε ώρα κάθε μέρας.
Σκεφτείτε ότι αν αυτή η βασίλισσα δεν ήταν αρκετά καλή, δεν θα ήταν πλέον εκεί. Θα είχε αντικατασταθεί, σιωπηλά και αποτελεσματικά, από μια καλύτερη έκδοση.
Και ίσως – απλά ίσως – αυτή η σκέψη θα κάνει το μέλι να έχει λίγο διαφορετική γεύση. Όχι πιο γλυκιά, όχι πιο πικρή. Απλά… πιο πραγματική. Πιο ζωντανή. Πιο συνδεδεμένη με τον σκληρό, όμορφο, τρομακτικό κόσμο της φύσης.
Συχνές Ερωτήσεις
1. Μπορεί μια βασίλισσα μέλισσα να επιβιώσει αν της λείπει ένα πόδι;
Απολύτως! Στην πραγματικότητα, μια βασίλισσα μπορεί να λειτουργήσει κανονικά ακόμα και με πέντε πόδια, ειδικά αν το πόδι που λείπει δεν είναι ένα από τα πρόσθια που χρησιμοποιεί για να μετρά το μέγεθος των κελιών. Το πρόβλημα δεν είναι τόσο η λειτουργικότητα όσο η αντίληψη των εργατριών – βλέπουν την ατέλεια ως σημάδι αδυναμίας και μπορεί να αποφασίσουν να την αντικαταστήσουν παρόλο που εξακολουθεί να είναι παραγωγική.
2. Πόσο συχνά αντικαθιστούν οι μέλισσες τη βασίλισσά τους φυσικά;
Σε φυσικές συνθήκες, οι μέλισσες τείνουν να αντικαθιστούν τη βασίλισσά τους κάθε 2-3 χρόνια, αν και μια υγιής βασίλισσα μπορεί να ζήσει μέχρι και 5 χρόνια. Η αντικατάσταση γίνεται συνήθως όταν η παραγωγή φερομονών της βασίλισσας μειωθεί ή όταν η ικανότητά της να γεννά αυγά πέσει κάτω από ένα ορισμένο επίπεδο. Ωστόσο, πολλοί μελισσοκόμοι αντικαθιστούν τις βασίλισσες πολύ νωρίτερα – συχνά κάθε 1-2 χρόνια – για να διατηρήσουν τη μέγιστη παραγωγικότητα.
3. Τι συμβαίνει αν δύο νέες βασίλισσες γεννηθούν ταυτόχρονα;
Όταν δύο ή περισσότερες νέες βασίλισσες γεννηθούν περίπου την ίδια στιγμή, συμβαίνει κάτι δραματικό: αρχίζει μια μάχη μέχρι θανάτου. Οι βασίλισσες έχουν κεντρί που μπορούν να χρησιμοποιήσουν πολλές φορές (σε αντίθεση με τις εργάτριες) και θα πολεμήσουν μέχρι να μείνει μόνο μία ζωντανή. Οι εργάτριες συνήθως δεν παρεμβαίνουν σε αυτές τις βασιλικές μονομαχίες – αφήνουν τη φύση να αποφασίσει ποια θα είναι η ισχυρότερη και πιο κατάλληλη να ηγηθεί της αποικίας.
4. Μπορούν οι εργάτριες μέλισσες να γεννήσουν αυγά αν δεν υπάρχει βασίλισσα;
Ναι, σε έκτακτες περιστώσεις! Αν μια αποικία χάσει τη βασίλισσά της και δεν μπορέσει να δημιουργήσει μια νέα (για παράδειγμα, επειδή δεν υπάρχουν αρκετά νεαρές προνύμφες), κάποιες εργάτριες θα αρχίσουν να αναπτύσσουν τις ωοθήκες τους και να γεννούν αυγά. Ωστόσο, επειδή οι εργάτριες δεν έχουν ζευγαρώσει ποτέ, μπορούν να γεννήσουν μόνο αγονιμοποίητα αυγά που θα γίνουν κηφήνες (αρσενικές μέλισσες). Αυτό ονομάζεται “laying worker” κατάσταση και συνήθως σηματοδοτεί το τέλος της αποικίας, εκτός αν ένας μελισσοκόμος παρέμβει.
5. Γιατί οι μελισσοκόμοι επιλέγουν να αντικαταστήσουν μια βασίλισσα πριν οι εργάτριες το αποφασίσουν;
Οι μελισσοκόμοι συχνά επιλέγουν να κάνουν “requeening” (αντικατάσταση) για αρκετούς λόγους: πρώτον, μια νέα βασίλισσα είναι γενικά πιο παραγωγική, γεννώντας περισσότερα αυγά και παράγοντας περισσότερες φερομόνες. Δεύτερον, η ελεγχόμενη αντικατάσταση είναι πολύ λιγότερο διαταρακτική για την αποικία από μια φυσική αντικατάσταση ή σμηνουργία. Τρίτον, επιτρέπει στους μελισσοκόμους να επιλέξουν γενετικά χαρακτηριστικά που επιθυμούν, όπως καλύτερη αντοχή σε ασθένειες, ηρεμότερη διάθεση, ή υψηλότερη παραγωγή μελιού. Τέλος, μια προγραμματισμένη αντικατάσταση αποτρέπει την απρόβλεπτη κατάσταση μιας αποικίας χωρίς βασίλισσα, η οποία μπορεί να είναι καταστροφική για τη μελισσοκομική επιχείρηση.