Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενέκρινε ένα προσωρινό πλαίσιο κρατικών ενισχύσεων, ώστε να επιτρέψει στα κράτη μέλη να στηρίξουν την οικονομία της ΕΕ στο πλαίσιο της κρίσης στη Μέση Ανατολή, όπως αναφέρει σε ανακοίνωση που εξέδωσε.
Σύμφωνα με την ανακοίνωση: “Το Προσωρινό Πλαίσιο Κρατικών Ενισχύσεων για την Κρίση στη Μέση Ανατολή (METSAF) αποτελεί ένα στοχευμένο και προσωρινό μέτρο για την αντιμετώπιση των επιπτώσεων της κρίσης σε ορισμένους από τους πιο εκτεθειμένους τομείς της οικονομίας: τη γεωργία, την αλιεία, τις μεταφορές και τις ενεργοβόρες βιομηχανίες. Το METSAF θα ισχύει έως τις 31 Δεκεμβρίου 2026. Κατά τη διάρκεια εφαρμογής του, η Επιτροπή θα επανεξετάζει το περιεχόμενο, το πεδίο εφαρμογής και τη διάρκειά του, ανάλογα με τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή και τη γενικότερη οικονομική κατάσταση.
Παρότι η μετάβαση σε μια καθαρή οικονομία παραμένει η μακροπρόθεσμη λύση για την προστασία των επιχειρήσεων της ΕΕ από τις επιπτώσεις των παγκόσμιων ενεργειακών κρίσεων, το METSAF επιτρέπει στα κράτη μέλη να δράσουν άμεσα, ώστε να διασφαλίσουν ότι η ανάπτυξη των πιο εκτεθειμένων επιχειρήσεων δεν θα πληγεί ανεπανόρθωτα από την τρέχουσα κρίση”.
Για τον σκοπό αυτό, η στήριξη μπορεί να λάβει διάφορες μορφές για επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στους τομείς της γεωργίας, της αλιείας και των μεταφορών. Αυτό περιλαμβάνει ενισχύσεις βάσει της πραγματικής κατανάλωσης για την κάλυψη μέρους των αυξήσεων στις τιμές των καυσίμων ή των λιπασμάτων, καθώς και μια απλοποιημένη διαδικασία για μικρά ποσά ενίσχυσης.
Το METSAF περιλαμβάνει επίσης μια προσωρινή προσαρμογή του Πλαισίου Κρατικών Ενισχύσεων της Συμφωνίας για Καθαρή Βιομηχανία (CISAF), επιτρέποντας μεγαλύτερη ευελιξία και υψηλότερες εντάσεις ενίσχυσης για την αντιμετώπιση των αυξήσεων στις τιμές ηλεκτρικής ενέργειας.
Συγκεκριμένα, το πλαίσιο προβλέπει τα εξής:
Για τη γεωργία, την αλιεία, τις χερσαίες μεταφορές (οδικές, σιδηροδρομικές και εσωτερικών πλωτών οδών) και τις ενδοενωσιακές θαλάσσιες μεταφορές μικρών αποστάσεων, τα κράτη μέλη θα μπορούν να αποζημιώνουν έως και το 70% του επιπλέον κόστους που υφίστανται οι δικαιούχοι λόγω της αύξησης των τιμών των καυσίμων και των λιπασμάτων εξαιτίας της κρίσης. Η αύξηση των τιμών θα καθορίζεται από κάθε κράτος μέλος με βάση τη διαφορά μεταξύ της σχετικής τιμής αγοράς και μιας ιστορικής τιμής αναφοράς. Το συνολικό επιπλέον κόστος θα υπολογίζεται με βάση την τρέχουσα ή την τελευταία προ της κρίσης κατανάλωση του δικαιούχου.
Για αυτούς τους τομείς, θα υπάρχει και μια απλοποιημένη επιλογή που θα διευκολύνει τους δικαιούχους να λάβουν την ενίσχυση. Τα κράτη μέλη θα μπορούν να καθορίζουν τα ατομικά ποσά ενίσχυσης με βάση στοιχεία όπως το μέγεθος και το είδος της δραστηριότητας των δικαιούχων, μια γενική εκτίμηση της κατανάλωσης καυσίμων στον τομέα ή άλλα συναφή κριτήρια, αντί να απαιτείται λεπτομερής απόδειξη της πραγματικής κατανάλωσης. Στο πλαίσιο αυτής της επιλογής, κάθε δικαιούχος μπορεί να λάβει έως 50.000 ευρώ.
Για τις ενεργοβόρες βιομηχανίες που είναι επιλέξιμες για προσωρινά προγράμματα ελάφρυνσης τιμών ηλεκτρικής ενέργειας σύμφωνα με το τμήμα 4.5 του CISAF, θα είναι δυνατή η αύξηση της έντασης ενίσχυσης από 50% έως και 70% για το κόστος ηλεκτρικής ενέργειας της επιλέξιμης κατανάλωσης. Αυτό μπορεί να καλύπτει έως και το 50% της συνολικής κατανάλωσης του δικαιούχου. Δεν θα απαιτείται επιπλέον αύξηση των προσπαθειών απανθρακοποίησης. Θα είναι επίσης δυνατός ο συνδυασμός με ενισχύσεις που χορηγούνται βάσει των Κατευθυντήριων Γραμμών Κρατικών Ενισχύσεων ETS, έως και για το ήμισυ του ποσού ενίσχυσης που παρέχεται μέσω των προγραμμάτων του τμήματος 4.5 του CISAF.
Τα μέτρα στο πλαίσιο του METSAF θα πρέπει να κοινοποιούνται στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Το πλαίσιο προβλέπει ταχεία διαδικασία έγκρισης.
Η Επιτροπή δηλώνει, επίσης, έτοιμη να αξιολογήσει, κατά περίπτωση και υπό ορισμένες προϋποθέσεις, προσωρινά μέτρα που μπορεί να περιλαμβάνουν επιδότηση του κόστους καυσίμου για ηλεκτροπαραγωγή από φυσικό αέριο, με στόχο τη μείωση του συνολικού κόστους ηλεκτρικής ενέργειας.
Ιστορικό
Στα συμπεράσματά του της 19ης Μαρτίου 2026, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο κάλεσε για στοχευμένα προσωρινά μέτρα προκειμένου να αντιμετωπιστούν οι πρόσφατες αυξήσεις στις τιμές των εισαγόμενων ορυκτών καυσίμων. Επιπλέον, επαναλαμβάνοντας την επιστολή της Προέδρου της Επιτροπής της 16ης Μαρτίου 2026, το Συμβούλιο ζήτησε μέτρα για τη μείωση των τιμών ηλεκτρικής ενέργειας και την αντιμετώπιση της υπερβολικής μεταβλητότητας βραχυπρόθεσμα.
Το METSAF αποτελεί μία από τις πρωτοβουλίες που προώθησε η Επιτροπή για την αντιμετώπιση αυτών των ανησυχιών. Τα κράτη μέλη συμμετείχαν σε διαβουλεύσεις σχετικά με τον σχεδιασμό του.
Το METSAF συμπληρώνει τις ήδη υπάρχουσες δυνατότητες που διαθέτουν τα κράτη μέλη για τη λήψη μέτρων σύμφωνα με τους ισχύοντες κανόνες κρατικών ενισχύσεων της ΕΕ. Για παράδειγμα, οι κανόνες της ΕΕ επιτρέπουν στα κράτη μέλη να βοηθούν επιχειρήσεις που αντιμετωπίζουν προβλήματα ρευστότητας και χρειάζονται επείγουσα ενίσχυση διάσωσης. Επιπλέον, το άρθρο 107(2)(β) της Συνθήκης για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης επιτρέπει στα κράτη μέλη να αποζημιώνουν επιχειρήσεις για ζημιές που προκλήθηκαν άμεσα από έκτακτα γεγονότα.
Για την αντιμετώπιση των επιπτώσεων της κρίσης στη Μέση Ανατολή, τα κράτη μέλη μπορούν επίσης να συνεχίσουν να βασίζονται στους ειδικούς κανόνες κρατικών ενισχύσεων που ισχύουν για τους τομείς που καλύπτει το METSAF. Για τον γεωργικό τομέα, οι υπάρχουσες δυνατότητες περιλαμβάνουν τον Κανονισμό Απαλλαγής κατά Κατηγορία για τη Γεωργία ή τις Κατευθυντήριες Γραμμές για κρατικές ενισχύσεις στους τομείς της γεωργίας, της δασοκομίας και των αγροτικών περιοχών. Για τον τομέα της αλιείας, οι ενισχύσεις μπορούν να απαλλάσσονται από κοινοποίηση σύμφωνα με τον Κανονισμό Απαλλαγής κατά Κατηγορία για την Αλιεία ή να κοινοποιούνται βάσει των Κατευθυντήριων Γραμμών για κρατικές ενισχύσεις στον τομέα της αλιείας και της υδατοκαλλιέργειας. Υπάρχουν επίσης αρκετές επιλογές για τη στήριξη των οδικών και θαλάσσιων μεταφορών, όπως οι κανόνες για τις δημόσιες επιβατικές μεταφορές με σιδηρόδρομο και οδικές μεταφορές, οι κατευθυντήριες γραμμές για κρατικές ενισχύσεις στις θαλάσσιες μεταφορές, καθώς και ο Γενικός Κανονισμός Απαλλαγής κατά Κατηγορία.